Компания Қазақстан Республикасындағы энергия ресурстарын тұтынушылардың ең ірісі болып табыла отырып, энергия ресурстарын тұтынуды қысқарту арқылы энергия тиімділігін үздіксіз жақсартуға ұмтылады.
2008 жылдан бастап Компания энергия үнемдеу саясатын белсенді жүргізеді. Осылайша, 2008 жылдың қазанында Компания Басқармасының шешімімен 2008-2013 жылдар кезеңіне Энергия үнемдеу бағдарламасы бекітілді, оның нәтижесінде шартты отынның шамамен 229 мың тоннасы үнемделді. 2012 жылы ҚР №541-IV «Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру туралы» Заңының (бұдан әрі – Заң) шығуына байланысты «ҚТЖ» ҰК» АҚ-ның Энергия үнемдеу бағдарламасы 2013 жылы 2020 жылға дейінгі кезеңге қайта бекітілді, онда шартты отынның 1,9 млн. тоннасын шамамен 152 млрд. теңге сомасына үнемдеу міндеті айқындалды. Іс жүзінде Бағдарламаның қолданылу кезеңінде және энергия үнемдеу іс-шараларын іске асыру барысында шартты отынның 1,9 млн. тоннасынан астамы 200 млрд. теңгеден астам сомаға үнемделді.
Заң талаптарына сәйкес 2014 жылдан бастап Компания міндетті энергия аудитін 5 жылда кемінде бір рет өткізеді. Аудиттердің қорытындысы бойынша отын-энергетикалық ресурстарға жыл сайынғы шығындарды қысқартуға бағытталған энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру жөніндегі іс-шаралар әзірленеді.
2019 жылы жүргізілген энергия аудитінің қорытындысы бойынша 2024 жылға дейінгі энергия тиімділігі мен энергия үнемдеу жөніндегі іс-шаралар жоспары бекітілді, ол 2025 жылды қоса алғандағы кезеңге ұзартылды.
2019-2025 жылдар кезеңінде «ҚТЖ» ҰК» АҚ энергия үнемдеу іс-шараларын іске асыру есебінен шартты отынның 808,0 мың тоннасынан астамы үнемделді (2019-2025 жылдар кезеңінде энергия үнемдеу жөніндегі іс-шаралардың орындалуы туралы есеп).
2023 жылы 2025 жылға дейінгі энергия тиімділігі мен энергия үнемдеу жөніндегі көрсетілген Жоспардың іс-шаралары «ҚТЖ» ҰК» АҚ-ның және оның еншілес ұйымдарының 2023-2027 жылдар кезеңіне арналған төмен көміртекті даму жөніндегі іс-шаралар жоспарына енгізілді, оның нәтижесінде 2025 жылы отын-энергетикалық ресурстар шығыны 111 мың ГДж мөлшерінде үнемделді.
Энергия ресурстарын үнемдеуге қол жеткізілген негізгі іс-шаралар:
Жүк айналымының өсуіне және оның қайта бөлінуіне байланысты электрлік локомотив паркінің үлесі дәйекті түрде артып келеді: 2022 жылы 34%, 2023 жылы 35% және 2025 жылы 36%.
Электровоздар үлесінің артуы тасымалдау процесінің тиімділігін арттыруға ықпал етеді және теміржол тасымалдарының көміртекті сыйымдылығын одан әрі төмендету үшін жағдай жасайды.
Қосымша, 2014 жылдан бастап Компания жыл сайын энергия менеджменті жүйесі бойынша ISO 50001 халықаралық стандартының (2011 ж., 2018 ж. нұсқалары) талаптарына сәйкестігіне сертификаттау аудитінен сәтті өтеді, бұл энергия тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
ISO 50001:2018 стандартының қағидаттарына сәйкестіктің растамасы сертификат болып табылады, ол 2024 жылы «Интерсертифика – ТЮФ Тюрингенмен бірлесіп ТЮФ» ЖШҚ компаниясының халықаралық аудиторларынан алынған, мерзімі 2027 жылға дейін (құжатқа сілтеме)
Компанияны ISO 50001:2018 «Энергетикалық менеджмент жүйелері. Қолдану бойынша талаптар мен нұсқаулық» халықаралық стандартының талаптарына сәйкес ұстау мақсатында 2023 жылғы 26 желтоқсанда Компания Басқарма Төрағасы орынбасарының бұйрығымен ««ҚТЖ» ҰК» АҚ энергетикалық менеджмент жүйесі бойынша нұсқаулық (төртінші редакция 07.10.2025ж. өзгерістерімен)
Нұсқаулық жүйенің сипаттамасын және энергия тиімділігі деңгейін жақсарту процестерін қамтиды. Оны қолдану энергоменеджментке жүйелі тәсілдеме арқылы энергия шығындарын азайтады.
Компаниядағы энергоменеджмент жүйесін жетілдіру мақсатында 2024 жылғы 11 қыркүйекте №630-ЦЗ Бұйрығымен СТ АҚ 1.11-2024 «Энергетикалық талдау әдістемесі. Энергетикалық талдауды ресімдеу, тұтыну, есептеу бойынша жалпы талаптар (құжатқа сілтеме) стандарты бекітілді, оның негізінде отын-энергетикалық ресурстар шығынына үздіксіз талдау жүргізіледі.
Таза немесе «жасыл» энергияны пайдалану
«Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ тұрақты және төмен көміртекті даму қағидаттарын іске асыру аясында жаңартылатын энергия көздерінен (ЖЭК) алынатын электр энергиясын пайдалануды дәйекті түрде кеңейтуде.
Осылайша, 2026 жылы «ҚТЖ – Жүк тасымалы» ЖШС «Altyn Dala Energy Ltd.» күн электр станциясында өндірілетін электр энергиясын сатып алуға ұзақ мерзімді шарт жасасуды мақұлдады, бұл «Самұрық-Қазына» АҚ-ның еншілес ұйымы болып табылады.
Шартқа сәйкес:
Жаңартылатын көзден өндірілген электр энергиясын пайдалану «ҚТЖ» ҰК» АҚ компаниялар тобының энергия тұтыну құрылымындағы таза энергия үлесін арттыруға мүмкіндік береді және Компанияның декарбонизация және төмен көміртекті даму саласындағы мақсаттарын іске асыруға ықпал етеді.